Maandag 16 januari start National Geographic Channel weer met een nieuw seizoen van Drugs Inc. In deze aangrijpende serie wordt een kijkje genomen in de zeer lucratieve drugsindustrie, waar smokkelaars enorme winsten maken, verslaafden vastzitten in een vicieuze cirkel en de rechtshandhavers in verschillende oorlogen zijn beland. Er wordt een diepgaande blik geworpen op veelgebruikte drugs zoals hasj, XTC, crack en ketamine. In elke aflevering komen de verhalen aan bod van smokkelaars, dealers, gebruikers, politici en medische professionals. De serie volgt de productiecyclus, de levering aan gebruikers en de effecten op het menselijk lichaam.

Dat Nederland een rol speelt in deze internationale serie mag geen geheim zijn. Eén van de dingen waar wij internationaal bekend om staan is namelijk ons open drugsbeleid. Wiet en hasj kun je legaal in bepaalde hoeveelheiden kopen en zelfs telen. Een minder bekend feit over Nederland en drugs is de Nederlandse Cocaïnefabriek, die bestond van 1900 tot 1962, en een rol speelde in zowel de Eerste als de Tweede Wereldoorlog. De Cocaïnefabriek is een fenomeen waarvan weinig Nederlanders afweten. Conny Braam, schrijfster van onder anderen ‘De Woede van Abraham’ en ‘Het Schandaal’, deed er onderzoek naar en verwerkte haar kennis in de roman ‘De Handelsreiziger’ van de Nederlandsche Cocaïnefabriek. En in het kader van de première van het tweede seizoen van Drugs Inc. wilde ze graag met National Geographic in gesprek over de geschiedenis van deze fabriek.

“Ik denk dat weinig Nederlanders afweten van het bestaan van de Nederlandse Cocaïnefabriek, omdat men er natuurlijk niet trots op is.” begint Conny het gesprek. “Politici hebben zoveel mogelijk bewijs weggedrukt na de wereldoorlogen. Op een enkeling na is het zelfs bij historici onbekend. Het is natuurlijk ook schandalig dat we in de Eerste Wereldoorlog zoveel hebben verdiend met cocaïne.” Nederland heeft in die tijd inderdaad veel verdiend; naast de Verenigde Staten kwam ons land als rijkste uit die oorlog, met als voornaamste inkomensbron cocaïne. Ondanks dat bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, op 1 augustus 1914, Nederland een exportverbod aankondigde, werd deze half augustus alweer opgeheven voor de Nederlandse Cocaïnefabriek. Vervolgens zijn we gaan leveren aan alle oorlogsvoerende landen.

Cocaïne was getest op Duitse soldaten door Theodor Aschenbrandt. Conny vertelt over het onderzoek; “In zijn rapport uit 1883 ‘Die psychologische Wirkung und Bedeutung des Cocain’ beschrijft hij hoe uit tests met coke op Duitse soldaten bleek dat hun uithoudingsvermogen toenam en dat honger en angst afnamen. Daarnaast nam hun zelfoverschatting toe en werden ze makkelijker opgehitst. Kortom: coke maakt goede vechtmachines van hen.”

“Het was niet makkelijk om informatie te achterhalen over de fabriek,” vertelt de schrijfster verder. “Het was een zoektocht waarin ik twee jaar lang, zeven dagen in de week bezig was; ik voelde me net een detective.  Ik moest veel frustratie wegslikken. Je kon niet zeggen dat je onderzoek deed naar cocaïne, dan gingen alle deuren voor je dicht. Ik zei dat ik informatie zocht over het gebruik van geneesmiddelen in de Eerste Wereldoorlog, en zo kon ik in het geheim onderzoek doen. Vooral in Engeland en Duitsland moest ik zeer voorzichtig zijn.”

“Tijdens mijn onderzoek heb ik weinig mensen gesproken die persoonlijk bij de fabriek betrokken waren,” zegt ze. “Je kan moeilijk een oproep plaatsen in de krant, want dan zou iedereen weten waar ik onderzoek naar deed. Nadat het boek was geschreven kreeg ik wel contact met oudwerknemers en hun familie. De werkgevers wisten dat ze fout bezig waren, maar de arbeiders niet. Die waren al blij dat ze een baan hadden. Het betaalde blijkbaar erg weinig, ondanks dat ze met veel chemische stoffen en dergelijke werkten. Ook de veiligheidsmaatregelen waren erg slecht in de fabriek.”

Maar niet alleen in de Eerste Wereldoorlog speelde de fabriek een rol. “Na het onderzoek kwam ik erachter dat in 1942 de productie van de fabriek weer flink omhoog ging. Toen Nederland bezet werd door Duitsland hebben we voor de Duitse soldaten amfetamine (beter bekend als speed) geproduceerd. Wat ik erg vreemd vond was dat na de Tweede Wereldoorlog veel bedrijven werden gestraft voor collaboratie, maar de Nederlandse Cocaïnefabriek niet. De Nederlandse politici probeerden dit natuurlijk zo snel mogelijk weer weg te stoppen.”

De fabriek sloot in 1962, maar Conny denkt dat drugs nog steeds een grote rol spelen in oorlogen. “Voor mij was de Eerste Wereldoorlog ook de eerste moderne oorlog waarin actief drugs werden gebruikt. Maar het zal tegenwoordig nog steeds zo zijn; in Irak, Afghanistan, overal. Zelfs in Afrika; als je die kindsoldaten ziet met dat beestachtige gedrag en hun grote pupillen is er geen twijfel over mogelijk.” Toch is drugsgebruik in oorlogen geen bekend fenomeen, en je ziet het ook niet vaak terug in films. “Om een film te maken heb je subsidie en toestemmingen nodig,” zegt Conny. “En op dit onderwerp ligt een enorm groot taboe. Het is iets wat overheden niet graag aan het licht gebracht zien worden. Daarom denk ik dat er tot nu toe weinig films over zijn gemaakt.”

‘De Handelsreiziger van de Nederlandsche Cocaïnefabriek’ is te koop in de Nederlandse boekhandels. Drugs Inc. is vanaf 16 januari elke maandag om 22.00 op National Geographic Channel te zien.